www.vhttdlvinhphuc.vn

 
  Trang chủ   Góp ý - Liên hệ   Sơ đồ website   Thư viện ảnh   Ca khúc  
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch *Số 2 đường Hai Bà Trưng *phường Đống Đa *TP Vĩnh Yên *tỉnh Vĩnh Phúc  *ĐT:0211.3862.505 *Fax: 3847.773 *Email: sovhttdl@vinhphuc.gov.vn
 
Văn hoá dân gian
Tìm kiếm
 

LIÊN KẾT WEBSITE
Đối tác
Công ty cổ phần Mạng Trực Tuyến META Công ty TNHH Mặt Trời Vàng Du lịch Đà Nẵng
Số người truy cập
Bạn là người thứ: 527208
Đang truy cập: 2
Văn hóa dân gian
Nghề nuôi rắn ở Vĩnh Sơn - Vĩnh Tường (27/05/2008 14:58)

Xã Vĩnh Sơn nằm ở trung tâm huyện Vĩnh Tường, cách quốc lộ 2 khoảng 4km về phía nam. Diện tích tự nhiên 327.43ha, trong đó 231,45ha là đất nông nghiệp. Ngành nghề chủ yêú của nhân dân là làm ruộng và chăn nuôi rắn.
Nghề nuôi rắn ở Vĩnh Sơn là nghề truyền thống của xã từ bao đời nay. Con rắn đối với đa số người là nỗi sợ hãi, e dè thì ở đây chúng như những người bạn trong mỗi gia đình.

Năm 1979 được sự giúp đỡ của Huyện uỷ, UBND huyện Vĩnh Lạc (nay là huyện Vĩnh Tường) và Trung tâm sinh lý hoá người và động vật (nay là Viện Công nghệ sinh học), Vĩnh Sơn đã khánh thành trung tâm nhân rắn giống gọi tắt là Trại rắn Vĩnh Sơn. Trại rắn Vĩnh Sơn đi vào hoạt động là sự kết hợp giữa kinh nghiệm cổ truyền và tiến bộ khoa học kỹ thuật mới giúp nhân dân trong xã nâng cao hiệu quả trong việc chăn nuôi rắn.

Những năm gần đây, Nhà nước có chủ trương duy trì phát triển làng nghề, nhân dân trong xã đã được hỗ trợ vốn trong chăn nuôi rắn, thông qua các hình thức vay ưu đãi, được Chi cục kiểm lâm tỉnh tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho quá trình vận chuyển rắn đến nơi tiêu thụ. Nghề nuôi rắn ở Vĩnh Sơn ngày đang càng phát triển với quy mô đa dạng và nhiều hình thức đan xen. Xã đã thành lập Hội nuôi rắn, giúp bà con cùng nhau trao đổi kinh nghiệm, về vốn và con giống, cùng bảo vệ lợi ích của người nuôi rắn và của làng nghề.

Đến thăm Vĩnh Sơn hôm nay, dọc con đường làng đổ bê tông là những ngôi nhà mái ngói, mái bằng san sát, ở đây con rắn đã tạo được những dấu ấn của riêng mình. Hiện nay, xã có 850 hộ nuôi rắn, chiếm 85% tổng số hộ, thu nhập từ chăn nuôi rắn chiếm 65% tổng doanh thu toàn xã. Con rắn đã gắn liền với những thăng trầm của làng nghề từ xa xưa, và ngày nay lại tiếp tục mang đến những đổi thay, sức sống cho nhân dân Vĩnh Sơn.


Với quyết tâm duy trì và phát triển làng nghề, xã đã đưa ra mục tiêu cụ thể cho kế hoạch từ nay đến năm 2008 là:
- Quy hoạch làng nghề thành hai phân khu chính: Khu thứ nhất giành cho nuôi rắn sinh sản và rắn thương phẩm, khu thứ hai giành cho giới thiệu sản phẩm và bán các sản phẩm từ rắn.
- Giải phóng mặt bằng, xây dựng cơ sở hạ tầng trên 10 ha đất giành cho các cơ sở chăn nuôi rắn.
- Tăng cường giới thiệu, quảng bá sản phẩm từ rắn với các thị trường trong và ngoài nước.
- Đề nghị nhà nước hỗ trợ kinh phí đầu tư, nâng cấp trại rắn Vĩnh Sơn thành trung tâm nhân rắn giống và thử nghiệm nghiên cứu các đặc tính của con rắn.

Do nhu cầu của thị trường trong và ngoài nước những năm gần đây phát triển mạnh mẽ, Con rắn đã và đang được mọi người sử dụng làm thức ăn, thuốc chữa bệnh…;đặc biệt nọc rắn hổ mang còn được dùng để điều chế chữa một số bệnh nan y. Tuy nhiên, nguồn lợi rắn trong thiên nhiên đang ngày càng cạn kiệt. Chính vì vậy làng rắn ra đời như một giải pháp trung hoà giữa nhu cầu của con người và sự cân bằng sinh thái tự nhiên. Cùng với sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, nhân dân trong xã đang quyết tâm xây dựng và phát triển làng nghề, đưa Vĩnh Sơn đi lên trở thành một xã giàu mạnh trong toàn huyện Vĩnh Tường cũng như tỉnh Vĩnh Phúc.

Làng sống chung với… rắn

Ở làng Vĩnh Sơn chỗ nào cũng rặt những... hang rắn. Hang rắn mọc lên chi chít ở ngoài vườn, trong nhà, thậm chí kề ngay bên... giường ngủ. Cư dân địa phương ngày ngày ăn với rắn, ngủ với rắn, buồn vui cùng... rắn. 

  Trước khi vào UBND xã, chúng tôi thử cuốc bộ một vòng quanh làng và kinh ngạc khi thấy người ta bán rắn la liệt khắp nơi, y như bán tôm, bán cá vậy. Những chiếc thúng lớn toàn những rắn là rắn được người dân địa phương bày bán ở ngay bên đường.
Ai mua là cân, là đếm, là mặc cả ồn ào một hồi rồi đặt thẳng lên giá đèo hàng xe máy ngay ở trước bụng người lái mà phóng vèo đi cứ như thể đấy không phải là rắn, cái giống động vật chỉ sểnh ra là đớp chết người ngay tắp lự. Tôi nhìn cảnh ấy mà cứ thấy lạnh hết cả sống lưng...

 Khám bệnh cho rắnNhưng Phó chủ tịch UBND xã, ông Hạ Văn Thanh, thì lại phẩy tay bảo: "Có gì mà sợ, cái đám rắn bán ở ngoài đường ấy không có nọc độc đâu, chỉ dùng để làm mồi ăn cho đám rắn nuôi trong hang thôi!”. Và ông bảo: “Các hang rắn ở Vĩnh Sơn toàn là hổ mang phì, loại ấy mới độc. Chỉ cần 1cc nọc là đủ làm chết cả nghìn người”.
Thế mà, theo ông Thanh, cả xã Vĩnh Sơn có 1.153 hộ thì có tới 700 hộ có hang rắn. Xã cũng có một trại rắn trung tâm rộng tới 3.000m2. Trong số ấy, chỉ trại rắn trung tâm, mấy công ty cổ phần và một hợp tác xã là có đất đai rộng quy hoạch thành hẳn một khu nuôi rắn riêng biệt. Còn lại, hầu hết các hộ gia đình ở Vĩnh Sơn đều làm hang, nuôi rắn hổ mang ở ngay trong... nhà.
Gọi là “hang”, nghe có vẻ hoang dã, bí hiểm chứ đối với người Vĩnh Sơn, chế tạo một cái hang rắn còn dễ hơn nhiều so với đóng một cái chuồng... gà. Mà chuồng gà thì phần do cồng kềnh, phần do đám gà cứ quang quác suốt cả ngày nên bắt buộc phải đặt ở ngoài sân chứ hang rắn thì có thể đặt được vài chục, thậm chí cả trăm hang ở ngay trong nhà mà vẫn ổn vì rắn không quang quác làm điếc tai như gà.

Mỗi hang rắn ở Vĩnh Sơn rất nhỏ, diện tích chừng 40 phân, chỉ cần đủ cho một con rắn cuộn tròn ở trong đó là xong. Kinh phí làm hang cũng chả tốn kém là bao. Chỉ cần ốp hai hàng gạch chỉ vào tường, xây chia thành các ô vuông nhỏ, y như ngăn tủ gửi đồ ở siêu thị hoặc như những ô ở tủ thuốc bắc, chả cần chít chát, sơn vôi làm gì cho mệt. Cửa hang làm bằng gỗ, chốt chặn bằng một cái khuy nhỏ, thế thôi.

Đấy là hang dành cho rắn lớn, chứ hang cho rắn mới nở còn đơn giản hơn. Trên mặt đất chỉ cần xây những cái chuồng nhỏ, rộng chừng 4m2, cao độ 5 gang tay, không cần lợp mái, rồi thả vào đó một ít đất, một cái chăn bông cũ thế là thành một cái hang đủ nuôi hàng trăm con rắn mới nở. Người Vĩnh Sơn tận dụng tối đa diện tích trong gia đình để làm... hang rắn.
Có nhà ba gian, hai vợ chồng và con cái chỉ dám ở một gian, còn hai gian thì dành cho hang rắn. Nhà chị Vũ Thị Nga nằm ngay bên trục đường vào xã, chỉ rộng chừng 40m2 thì toàn bộ gian ngoài rộng chừng 20m2 để làm cửa hàng buôn bán vật liệu xây dựng. 20m2 còn lại ở gian trong thì có tới 16m2 để làm hang rắn. Chị Nga bảo, chỗ ấy chật chội thế cũng nuôi được khoảng hơn 100 con, cả to lẫn nhỏ.

Cái thứ mùi gây gây, khăn khẳn của rắn chuyên sống ở những nơi ẩm thấp, tối tăm bao bọc khắp căn phòng. Giường ngủ của hai vợ chồng và bếp nấu ăn của cả gia đình một bên còn hang rắn một bên, sát sạt nhau. Nơi người ngủ và hang rắn ở, chỉ cách nhau chưa đầy một bước chân.

Nhìn cảnh ấy tôi lo lắng hỏi thế có bao giờ đang đêm lúc người ngủ say, rắn sổng ra ngoài không? Chị Mai bảo, lo gì. Rồi cười: “Chúng em đã quây lưới quanh hang để đề phòng rồi”. Tôi nhìn đám lưới tuyềnh toàng giăng mắc sơ sài nơi hang rắn mà ớn lạnh...
Vợ chồng anh Nguyễn Văn Truyền dù đã có hẳn một trang trại rộng hàng trăm mét vuông ở đầu làng chỉ chuyên để nuôi rắn nhưng ngay trong nhà ở, anh cũng tận dụng nốt khoảnh sân chật hẹp còn lại để làm hang rắn. Đến cả cái góc con con chỉ đủ cho hai người đứng nằm kề bếp ăn cũng được quây lại để làm hang.

Nhà cụ lang Dánh không chỉ làm chi chít hang rắn ở dưới nhà ngang mà ngay cửa vào, dưới chân gốc cau, có một tí tẹo đất trống cũng được be lên để làm hang. Tôi đã hét lên vì sợ khi bất ngờ, dưới cái gốc cau ấy, hàng trăm con rắn bé nhỏ bằng ngón tay bỗng trồi lên khi cụ lang thò tay vào lật ngửa tấm chăn bông cũ kỹ.
Nhà anh Vũ Mạnh Hùng, diện tích nuôi rắn rộng hơn cả diện tích nhà ở. Anh Hùng là một trong 3 hộ chăn nuôi lớn ở Vĩnh Sơn, đã thành lập hẳn công ty cổ phần chuyên về rắn. Khu trại của anh Hùng nằm tách biệt hẳn với nhà ở của hai vợ chồng, rộng cả trăm mét vuông. Ở đây dễ có đến hàng trăm hang rắn, cả lớn lẫn nhỏ.

Theo chân anh Hùng, chúng tôi lọt vào giữa trang trại và kinh hoàng khi được biết, ở dưới chân là hang rắn mới nở, còn ở các bức tường bốn bề vây quanh là các hang rắn lớn. Anh Hùng bảo, bây giờ đang là mùa trú đông của rắn nên hầu hết các các con rắn lớn đã cho xuất chuồng chứ nếu vào dịp trước đông, những con hổ mang cỡ 4-5 cân nằm chi chít trong hang.
Rắn thân nhiệt thấp, không chịu được lạnh nên ba tháng mùa đông cứ nằm riết trong hang, nhịn cho đến mùa xuân mới ăn trở lại nên con nào con ấy gầy thê thảm. Vì thế, vào trước đông, người nuôi rắn sẽ cho xuất chuồng tất cả đám rắn lớn, chỉ để lại đám rắn con. Anh Hùng cứ tiếc cho chúng tôi nếu đến Vĩnh Sơn sớm hơn độ nửa tháng thôi là có thể tận mắt nhìn thấy những con hổ mang đại ở đây, béo núc ních những thịt là thịt, lưỡi dài cả gang tay.

Rắn nhiều như cá!

 Ở Vĩnh Sơn, hang rắn nhiều đến nỗi tôi có cảm giác chỗ nào cũng có rắn. Trưa ấy, khi Phó chủ tịch xã Hạ Văn Thanh bố trí cho tôi nghỉ tại Đài Truyền thanh xã, tôi chỉ dám ngả lưng trên giường khi chị phụ trách đài khẳng định chắc chắn rằng ở đây không nuôi rắn.
Trung bình mỗi năm, người Vĩnh Sơn đã nuôi ấp thành công khoảng 150 nghìn quả trứng rắn hổ mang và chỉ tính riêng lượng rắn giống mỗi năm Vĩnh Sơn cho ra lò khoảng 40 tấn. Đó là còn chưa kể hàng trăm tấn rắn thịt từ Vĩnh Sơn tỏa đi khắp các nhà hàng đặc sản ở Hà Nội, TP HCM, Móng Cái, Trung Quốc...

Ông Nguyễn Văn Thịnh, một hộ nuôi rắn có kinh nghiệm vào bậc nhất nhì xã, bảo, mỗi năm gia đình bán được cả chục nghìn con rắn giống, trung bình mỗi con giá 20 nghìn đồng, rắn thương phẩm cũng chừng dăm tấn, giá mỗi tấn 50 triệu đồng.
Còn nhà anh Hùng mỗi năm cũng thu được vài trăm triệu đồng từ rắn. Anh Hùng thành thật: “Mình đã từng làm công chức nhà nước, đi buôn, rồi làm thợ chụp ảnh nhưng rồi rốt cuộc vẫn quay về nuôi rắn vì nó đem lại lợi nhuận cao mà không mấy vất vả”.

Ông Nguyễn Văn Vị, cán bộ Trại rắn trung tâm xã Vĩnh Sơn kể, ông nuôi rắn đã gần 20 năm, nhàn hơn trồng cấy nhiều mà lợi nhuận lại cao. Thức ăn cho rắn chủ yếu là thịt gà, thịt cóc, trứng chim cút - mà những thứ ấy ngoài chợ bán rất sẵn. Chỉ cần mua về, xắt nhỏ, bỏ vào đĩa đưa vào hang là xong. Ba tháng mùa đông, rắn không ăn thì hầu như chẳng phải chăm sóc gì, chỉ lo phòng bệnh cho nó thôi. Mà thường rắn chỉ hay bị tiêu chảy, hòa cho ít thuốc gađinăng hoặc men tiêu hóa uống là khỏi.
Chủ tịch xã Nguyễn Văn Tục cho biết, năm 2005, tổng giá trị sản xuất của toàn xã là 28,4 tỉ đồng thì đã có 17,6 tỉ đồng là từ... rắn. Ông Tục hy vọng trong tương lai, nếu Vĩnh Sơn được công nhận là làng nghề thì con rắn Vĩnh Sơn sẽ có thương hiệu trên thương trường, việc xuất khẩu rắn sẽ bằng con đường chính ngạch chứ không phải xuất tiểu ngạch như hiện nay.

Trị rắn cắn bằng thuốc gia truyền
 
Cụ lang Dánh là một trong hai cụ lang ở Vĩnh Sơn chuyên trị rắn cắn bằng thuốc gia truyền. Năm nay cụ đã già, móm mém nhưng phương thuốc gia truyền đã truyền lại cho tất cả các con cháu trong nhà. Người Vĩnh Sơn đã nuôi rắn là phải tiếp xúc với miệng nó, tránh sao được rủi ro.
Cụ bảo, dân làng bị rắn cắn nhiều lắm, có ngày tới mấy người bị ấy chứ. Thường thì hay bị cắn vào tay. Ấy là khi bắt rắn lên tay mà bất chợt rùng mình hoặc ngoảnh đi nơi khác làm con rắn hoảng thế là nó đớp liền. Cũng có trường hợp bị cắn vào lưng hoặc vào mặt. Ấy là khi mình quay lưng lại hang rắn mà không may cửa hang bị mở.

Ông Nguyễn Văn Thịnh, người bị rắn cắn nhiều nhất làng kể: “Tôi nuôi rắn 20 năm bị rắn cắn cả thảy 9 lần nhưng nhớ nhất là lần bị nó phun nọc độc vào mắt. Nọc rắn loang đến đâu đau buốt, bỏng rát đến đó”. 9 lần bị rắn cắn, có lần ông chỉ cần uống thuốc của ông lang là khỏi nhưng cũng có lần phải lên cấp cứu ở Bệnh viện Bạch Mai, Hà Nội mới thoát chết.

Cụ lang Dánh bảo: “Thuốc gia truyền của tôi chỉ chữa được những ca nhẹ thôi chứ bị con hổ mang chúa cắn hoặc bị con hổ mang phì cắn mà cắn vào những chỗ hiểm gần thần kinh trung ương, vào chính mạch máu thì tôi chịu”.
Cụ kể, có những người khi đến đây, miệng đã không nói được, hàm đã cứng lại, nọc đã chạy lên đỉnh đầu rồi thì cụ đành gạt nước mắt bó tay. Có người đã được uống thuốc rồi nhưng khi về nhà gặp ngay một trận mưa rào thế là chết. Người ta một khi đã bị nọc rắn xâm nhập vào người, cơ thể trở nên yếu ớt một cách kỳ lạ, thậm chí không đủ sức đề kháng một trận mưa và chết không phải vì nọc rắn mà vì cảm lạnh.

Ông Nguyễn Văn Ký, cán bộ Trại rắn trung tâm xã Vĩnh Sơn, người đã có kinh nghiệm sống chung với rắn gần 20 năm nhưng cũng không tránh khỏi bị rắn cắn. Ông xòe cho tôi xem bàn tay chi chít sẹo và cho biết tất cả đều là chứng tích của những lần bị rắn cắn.
Tôi hỏi, có cách nào để phòng tránh không, ông cười: "Khó lắm, rắn cũng như người, có những khi khó ở. Ai không may sờ vào nó đúng lúc đó thì bị thôi. Vả lại, sống chung với cả trăm con rắn hàng ngày, tránh sao được!”.
Tôi hỏi: "Ông có sợ rắn không?”. Ông bảo: "Ai chả sợ vì nọc nó độc lắm nhưng gần nó mãi cũng phải quen”. Rồi phăm phăm một tay cầm đèn pin, tay kia cầm gậy dắt chúng tôi đến xem những hang rắn nhỏ lộ thiên ở giữa sân trại rắn trung tâm xã. Miệng hang chỉ nhỏ bằng chiều đứng của viên gạch chỉ, lại cao chênh vênh, không có nắp đậy. Chúng tôi gần như phải bò trên miệng hang còn ông Ký thì cứ đi thoăn thoắt, vừa đi lại còn vừa kể: "Cái giống rắn hổ mang này ghê lắm nhé, chỉ mới chui đầu ra khỏi vỏ trứng, còn bé như cái đũa thôi là đã có thể cắn chết người được rồi”.
Hai chúng tôi nhìn xuống dưới những chiếc hang nối nhau chạy dài nhung nhúc những rắn nhỏ và câu nói tình cờ của ông Ký bỗng làm đôi bàn chân chúng tôi trở nên tê dại. Thế mới hay, nghề nào cũng lắm nỗi nguy nan!

  Đ. H

Tháp Bình Sơn
Link bai viet
Tây Thiên Đền Hai Bà Trưng
Tìm hiểu văn hoá
Công nghiệp Doanh nghiệp trẻ
  Trang chủ   Góp ý - Liên hệ   Sơ đồ website   Thư viện ảnh   Ca khúc  
Trang thông tin điện tử Văn hóa, Thể thao và Du lịch Vĩnh Phúc
Cơ quan chủ quản: Sở văn hóa,Thể thao và Du lịch Vĩnh Phúc
Địa chỉ: Số 2 đường Hai Bà Trưng - phường Đống Đa - TP Vĩnh Yên - tỉnh Vĩnh Phúc
ĐT:0211.3862.505 * Fax:0211.3847.773 * Email: sovhttdl@vinhphuc.gov.vn * Tổng biên tập: Trần Văn Quang
Giấy phép số: 13/GP-TTĐT ngày: 31/01/2013 của Cục Quản lý Phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử